Gentian kökü asyrlar boýy dermanlyk maksatlar üçin ulanylýan ösümlikdir.
Adatça Europeewropanyň, Aziýanyň we Amerikanyň dag howa şertlerinde ösýän ösümlikleriň uly jynsyndan gelýär. Bu ösümlikleriň gök, sary we beýleki reňklerde surnaý ýaly gülleri bar.
Adamlar adatça çişme we çişmä garşy göreşmek, ýokaşan ýaralary bejermek we haýwan zäherine garşy göreşmek üçin gentian köküni ulanýarlar.
Şeýle-de bolsa, ulanylyşy barada ylmy gözlegler az.
Bu makalada gentian köküniň bolup biläýjek ulanylyşy, peýdalary we zyýanly täsirleri barada jikme-jik maglumat berilýär.
Gentian kökü asyrlar boýy dermanlyk maksatlar üçin ulanylýan ösümlikdir.
Adatça Europeewropanyň, Aziýanyň we Amerikanyň dag howa şertlerinde ösýän ösümlikleriň uly jynsyndan gelýär. Bu ösümlikleriň gök, sary we beýleki reňklerde surnaý ýaly gülleri bar.
Adamlar adatça çişme we çişmä garşy göreşmek, ýokaşan ýaralary bejermek we haýwan zäherine garşy göreşmek üçin gentian köküni ulanýarlar. Şeýle-de bolsa, ulanylyşy barada ylmy gözlegler az.
Gentian köküniň saglyga peýdasy
Gentian, saglyga käbir peýdalary bolup biljek köne derman. Gözlegler kän däl, şonuň üçin has köp gözleg gerek.
- Iýmit siňdirişini ýeňilleşdirýär we işdäňi gowulaşdyrýar
Gentian kökü iýmit siňdiriş serişdesidir. Kök, güýçli ajy tagam berýän sekoiridoidal glikozidler diýlip atlandyrylýan glikozid birleşmelerine baýdyr. Ilkinji dişlemek adatça süýji bolýar, soň bolsa kem-kemden has ajy bolýar.
Ajylar, tüýkülik bezleriňizi we aşgazanyňyzy siňdirip, iýmit siňdirişe kömek edýän we işdäňizi güýçlendirýän tüýkülik we aşgazan şirelerini boşatmaga kömek edýär diýip pikir edilýär. Gentian köküniň bu ajy birleşmeler sebäpli şuňa meňzeş täsirleri bolup biler.
Geçirilen gözlegler, içege goraýjy täsirini hem görkezýär. Hünärmenler içege ýarasy bolan syçanlara gentian kök ekstraktyny berdiler we aşgazan şirelerini we kislotanyň umumy mukdaryny peseldendigini anykladylar. Netijede ýaralardan goramak we içegäniň aşagyndaky şikesler boldy.
- Sinus ýokançlygyna kömek edip biler
Sinusit, adatça bakteriýalar ýa-da wirus ýokançlyklary ýa-da allergiýa sebäpli ýüze çykýan sinuslaryňyz çişip, gaharlananda bolýar. Kellagyry, asgyrmak, petiklenen sinuslar, gyzzyrma we ys ýitirmek ýaly alamatlara sebäp bolýar.
Gözlegçiler, Sinupret atly meşhur nemes goşundysynyň bakterial sinüzitiň bejergisine kömek edendigini anykladylar. Syçanlary bakteriýalar bilen ýokaşdyrdylar, soň tötänleýin olara antibiotikler, steroidler, şeker dermanlary ýa-da Sinupret berdiler. Sinupret topary dört günden soň bakteriýalaryň ösüşini peseltdi we sekiz günden soň ösüşi ep-esli peseldi.
Ösümlik goşundysynda ýaşuly güller, Europeanewropa gyrgysy, adaty sogan we primrose ýaly jentian köküni we beýleki ösümlikleri birleşdirýär. Köp sanly ingredientler bilen, jentianlaryň şeýle işleýändigini aýtmak kyn.
Gözlegçiler başga bir gözlegde şol önümi alyp, prednisolon atly steroid bilen deňeşdirdiler. Sinupret ysyň ýitmegine täsir etmedi, ýogsa-da pes yslama täsir edýär diýip ýazýarlar. Has köp gözleg gerek.
- Gan şekerini kadalaşdyryp biler
Koreýaly jentian, görnüşleriň ady Gentiana scabra, ganyň şekeriniň peselmegine kömek edip biler. Hünärmenler syçanlarda agyz glýukoza çydamlylygy synaglaryny geçirdiler we soňra olara gentian kök ekstraktyny berdiler. Başga bir agyz glýukoza barlagyny geçirdiler we gan barlagyny geçirdiler we gentian köküniň gan glýukozasyny peseldendigini anykladylar.
Hereketleriň bedeniň glýukona meňzeş peptidiň çykmagyna sebäp bolýan ajy glikozidlerden gelip çykýandygyny öňe sürýärler. GLP-1 ýokumly maddalary siňdirmäge we öýjükleriňize glýukozany almaga kömek edýän gormondyr. Netijede ganyň şekeriniň pes bolmagy we süýji keseline garşy täsiri bolup biler.
- Aşakdaky çişme bolup biler
Gentian köküniň adaty ulanyşlaryndan biri, şikesler, ýaralar we çişmek üçin gips ýa-da melhemdir. Şeýlelik bilen gözlegçiler gentian köküni, süýji köküni we iriň gabygy ekstraktyny öz içine alýan derwaýys ösümlik kremine göz aýladylar we ony steroid krem bilen deňeşdirdiler.
UV çyrasyndan gyzarýan, çişýän we ýaraly näsaglar iki hepdäniň dowamynda gentian kök kremini ýa-da steroid ulanýarlar. Ösümlik krem topary çişmegi ep-esli derejede peseldipdi, krem steroid krem ýaly işledi.
Gözleg, şeýle hem ekzema keseli bilen baglanyşykly iki kremi deňeşdirdi. Ösümlik krem toparynda agyr ýaralar we 1 we 2 hepdeden soň çalt gowulaşdy. Çynlakaý täsir etmedi.
Krem işleýän ýaly görünse-de, ähli maddalary göz öňünde tutup, ony jentian köküne kesgitlemek kyn.
Doz we görnüşleri
Gentian kökü, az mukdarda sarp edilende sagdyn adamlar üçin has ygtybarlydyr.
Mysal üçin, adamlar ony Sinupretdäki beýleki otlar bilen bilelikde ýa-da likýoryň bir bölegi hökmünde ýa-da içgiler bilen içip bilerler.
Şeýle-de bolsa, adaty dozany goldamak üçin dermanlyk mukdarda gentian köküniň adamlarda edýän täsiri barada ýeterlik maglumat ýok.
Gentian kök goşundylarynda görkezilen maslahat berilýän mukdarlar üýtgeýär. Olara suwuk ekstraktlar üçin 0,5-1,5 ml, dermanlar üçin 500–900 mg we çaý üçin 1-2 çaý çemçesi degişlidir.
Şeýle hem Azyk we derman serişdeleri müdirliginiň (FDA) goşundylary dermanlar ýaly berk düzgünleşdirmeýändigini bellemelidiris. Şonuň üçin goşmaça belliklerde görkezilen mazmun we talaplar takyk bolup bilmez.
Umuman alanyňda, jentian köküniň bejergisini we howpsuzlygyny goldaýan ylmy subutnamalar gaty az.
Gentian köküni köp düzümli önümde ýa-da içgide az mukdarda kabul edip boljak bolsa-da, goşundylary kabul etmegiň peýdasyz bolup biler. Käbir goşundylar hem gymmat bolup biler.
Gentian kök goşundylaryny synap görmezden ozal saglygy goraýyş edarasy bilen gürleşiň. Eger haýsydyr bir zyýanly täsirleri başdan geçirýän bolsaňyz, ulanmagy bes ediň.
Iş wagty: Noýabr-09-2023
